Kloster

Klasztor cystersów w Bierzwniku

Bild eines Klosters - Klasztor cystersów w Bierzwniku

Bierzwnik został założony jako filia opactwa cysterskiego w Kołbaczu. Proces fundacyjny trwał od 1280 do 1294 roku. Darowizny gruntów dokonywane przez szlachtę marchijską wspierały rozwój klasztoru, którego największy rozkwit gospodarczy przypada na czasy panowania Askańczyków, a więc do początku XIV wieku. Potem, aż do przejęcia Nowej Marchii przez Hohenzollernów w 1454 roku, dla mnichów nastały niespokojne czasy – np. w roku 1347 klasztor uległ spaleniu, a jego działalność została zawieszona aż do odbudowy w 1350 roku. Około roku 1539 w wyniku reformacji nastąpiła kasata klasztoru, a w 1546 zagospodarowano go jako elektorski majątek ziemski. W latach1690 i 1814 miały miejsce kolejne pożary, które uszkodziły zabudowania. Dalsze szkody przyniosła druga wojna światowa.

Icon eines Kalenders für Klosterland-Veranstaltungen

Klasztor cystersów w Bierzwniku

ul. Cystersów 1

73-240 Bierzwnik

Gründungsjahr

1294

Ordenszugehörigkeit

Cysterski

Architektura

Zbudowany na niewielkim wzniesieniu nad jeziorem Kuchta ceglany klasztor wykazuje podobieństwa architektoniczne z klasztorem macierzystym w Kołbaczu, natomiast ornamentyka wskazuje na pochodzenie z warsztatów budowlanej strzechy choryńskiej. Do dziś zachowały się części kościoła oraz dwóch skrzydeł klauzury: wschodniego i południowego. Wykopaliska archeologiczne odsłoniły kryptę w chórze kościoła, a także wiele elementów architektonicznych takich jak kanały wodne, system grzewczy czy studnię w wirydarzu oraz m.in. pozostałości młyna wodnego, pieców cegielnianego i wapienniczego oraz kuźni, świadczących o gospodarczej działalności cystersów. Odkryte piwnice skrzydła zachodniego zostały zrekonstruowane.

Położenie

Bierzwnik leży na Nizinie Drawskiej, której charakter nadają Puszcza Drawska oraz Pojezierza Drawskie i Dobiegniewskie. W Drawieńskim Parku Narodowym dominują gęste lasy, a o historii regionu świadczą ślady starych smolarni, miejsc produkcji szkła i kanałów.

Główne atrakcje

Na terenie położonego nad brzegiem jeziora klasztoru trwają badania archeologiczne i prace restauratorskie, o których przebiegu informują wielojęzyczne tablice. Na wzgórzu klasztornym została wytyczona ścieżka przyrodniczo-historyczna. Obiekt leży na Szlaku Cysterskim.

Klasztor Cystersów w Bierzwniku

Silva S. Mariae – Las Maryjny

Region, w którym został ufundowany klasztor, mnisi nazywali Silva S. Mariae, czyli Las Maryjny – Marienwalde. W XIIIwieku był on zdominowany przez lasy i podmokłe łąki. Jeden z zakonników klasztoru macierzystego w Kołbaczu takopisał go w swoim sprawozdaniu: „Woda roiła się tam od pełzającego robactwa, a rzeki wypełnione były nieprzebraną liczbą żab, przed którymi nikt nie był bezpieczny. Wtedy przyszli tam święci śpiewacy–mnisi i rzeki zostały oczyszczone z żab, a węże wodne ustąpiły miejsca”. Opis ten z jednej strony przedstawia ciężką pracę, potrzebną naprzygotowanie terenu pod budowę klasztoru, z drugiej zaś należy odczytywać go symbolicznie. To, że na terenach tych można było spotkać właśnie żaby i węże wodne – w chrześcijaństwie zwierzęta o negatywnym znaczeniu – podkreślać miało znaczenie pojawienia się tam mnichów – przedstawicieli wiary.

Klasztory macierzyste i filie

Fundacja opactwa wiąże się z odszkodowaniem dla klasztoru cystersów w Kołbaczu, który w drugiej połowie XIII wieku znacznie ucierpiał w wyniku walk toczonych pomiędzy Pomorzem a Brandenburgią. Konwent stanął ostatecznie po stronie margrabiów brandenburskich i pod ich opieką bracia otrzymali w 1286 roku darowiznę ziemską w pobliżu jeziora Kuchta. Tam mogli założyć filię swojego klasztoru.

Udzielenie hojnego wsparcia cystersom było dla margrabiów niezwykle korzystne ze względów politycznych. W ten sposób mogli umocnić swoją pozycję w Nowej Marchii i wesprzeć gospodarczo słabo zaludnione obszary. Jednak również dla konwentu z Kołbacza stworzenie nowej filii było nader ważne. Zakon cystersów, wywodzący się z reformy kluniackiej i mający swój początek w założonym w 1098 roku opactwie Cîteaux we Francji, rozprzestrzeniał się niezwykle szybko w całej Europie właśnie dzięki systemowi filialnemu. Decentralizacja, a przede wszystkim jednak duże odległości pomiędzy poszczególnymi klasztorami i centralą we Francji, wymagały takiego systemu zarządzania, który pozwalałby zakonowi na spójne działanie i wizerunek, a jednocześnie umożliwiał zachowanie kontroli nad licznymi, rozproszonymi wspólnotami klasztornymi. W konstytucji zakonu z XII wieku (tzw. charta caritatis) ustalono podstawy koncepcji filialnej. Każdy klasztor był podporządkowany klasztorowi macierzystemu. Opaci ponosili odpowiedzialność za przestrzeganie reguł zakonu w filiach, ale także za wyposażenie nowych fundacji. Powiązane ze sobą opactwa tworzyły swego rodzaju rodzinę i pozostawały w ścisłym kontakcie. Wspierały się wzajemnie i starały ograniczać wpływ diecezji na klasztorne życie. Złożone powiązania wzmacniały pozycję zakonu i pojedynczych klasztorów w regionie oraz pozwalały na gromadzenie znacznych posiadłości ziemskich i zdobywanie władzy.

Bibliografia (kliknij)

Christian GAHLBECK, Marienwalde (Bierzwnik). Zisterzienser [w:] Heinz-Dieter HEIMANN, Klaus NEITMANN, Winfried SCHICH (red.), Brandenburgisches Klosterbuch. Handbuch der Klöster, Stifte und Kommenden bis zur Mitte des 16. Jahrhunderts, t. 2, Berlin 2007, s. 871–873.

Jarosław JARZEWICZ, Architektura kościoła pocysterskiego w Bierzwniku [w:] Jerzy STRZELCZYK (red.), Cystersi w kulturze średniowiecznej Europy, Poznań 1992, s. 213-239.

Jarosław JARZEWICZ, Gotycka Architektura Nowej Marchii. Budownictwo sakralne w okresie Askańczykow i Wittelsbachow, Poznań 2000.

 

Arne MAYER-HAAKE, Die Entstehung des Zisterzienserordens in Burgund [w:] Ulrich KNEFELKAMP, Wolfgang F. REDDIG (red.), Zisterzienser westlich und östlich der Oder. Begleitband zur Ausstellung der Europa-Universität Viadrina Frankfurt (Oder), Frankfurt (Oder) 1998, s. 11-19

Robert PIOTROWSKI, Kloster Marienwalde – Nemus s. Marie [w:] Ulrich KNEFELKAMP, Wolfgang F. REDDIG (red.), Zisterzienser westlich und östlich der Oder. Begleitband zur Ausstellung der Europa-Universität Viadrina Frankfurt (Oder), Frankfurt (Oder) 1998, s. 152-156

Edward RYMAR, Barbara STOLPIAK, Teresa ŚWIERCZ, Bierzwnik [w:] Monasticon Cisterciense Poloniae, t. 2, Andrzej Marek WYRWA, Jerzy STRZELCZYK, Krzysztof KACZMAREK (red.), Poznań 1999, s. 17-33.

Andrzej Marek WYRWA, Rozprzestrzenienie się cystersów w Europie Zachodniej i na ziemiach polskich, Poznań 1992.

Andrzej Marek WYRWA, Opactwa cysterskie na Pomorzu Zachodnim; zarys dziejów i kultury, Poznań 1999.

Andrzej Marek WYRWA, Kształtowanie zakonu cystersów i rozwój jego sieci klasztornej na Pomorzu Zachodnim i w Nowej Marchii. Zarys problemu [w:] „Zeszyty Bierzwnickie”, nr 4, Poznań-Bierzwnik 2002, s.13-22.

Architektura

Klasztor idealny

Konwent cystersów – w tym opat i dwunastu braci – przybyli do Bierzwnika w czerwcu 1294 roku. W tym czasiebudowa ufundowanego w 1286 roku klasztoru była już na tyle zaawansowana, że mnisi mogli rozpocząć swojądziałalność. Klasztory cysterskie opierały swoją budowę najczęściej na planie idealnym (wzorcowym) z IX wieku, któryzostał opracowany w opactwie benedyktynów w Sankt Gallen. Plan ten przewidywał budowlę, która poprzezrozłożenie pomieszczeń oraz jasne i przemyślane określenie ich przeznaczenia stwarzała mnichom wygodne – choćnie luksusowe – warunki do życia, pracy i modlitwy zgodnie z regułami zakonu.

Cystersi dopasowali ów idealny plan do swoich potrzeb oraz reguł zakonu i podzielili klauzurę na dwa obszary. Jedenz nich był dostępny wyłącznie dla wyświęconych braci, drugi zaś pozostawał do dyspozycji konwersów, czyli braciświeckich, których głównym zadaniem była opieka nad działalnością gospodarczą klasztoru. W ten sposób kompleksskładał się z kościoła i wewnętrznej części klauzury. Tam znajdowały się krużganek, dormitorium (sypialnie mnichów),refektarz (jadalnia), kapitularz (sala zebrań), biblioteka, a także kuchnia, pomieszczenia gospodarcze, magazyny orazstudnia. Obszar klauzury poszerzały budynki gospodarcze, warsztaty, ogrody, stajnie, ewentualnie browar i inne przybudówki. W oddzielnych budynkach przebywali goście i nowicjusze oraz znajdował się szpital. Opat często dysponował również własnym budynkiem.

Co pozostało

Choć z dawnego klasztoru cysterskiego w Bierzwniku do dziś zachowały się jedynie nieliczne budynki – częścikościoła oraz skrzydeł wschodniego i południowego klauzury – dzięki zachowanemu planowi z 1792 roku, jak iintensywnym badaniom archeologicznym można zrekonstruować wygląd założenia klasztornego. Wyłania się z nichtypowe opactwo cysterskie z kościołem w części północnej oraz trzema skrzydłami klauzury z krużgankiem i granitową studnią w wirydarzu.

Zbudowany na niewielkim wzniesieniu nad jeziorem Kuchta ceglany klasztor wy­kazuje podobieństwa architektoniczne z klasztorem macierzystym w Kołbaczu, natomiast ornamen­tyka wskazuje na pochodzenie z warsztatów budowlanej strzechy choryńskiej.

Również gospodarcza działalność cystersów, która była częścią reguł zakonu i odzwierciedlała się w haśle „ora et labora”, mogła zostać potwierdzona dzięki wykopaliskom archeologicznym. Odsłoniły one m.in. kryptę w chórze kościoła, kanały wodne, system grzewczy, wymienioną już studnię w wirydarzu, a także pozostałości młyna wodnego, pieców cegielnianego i wapienniczego oraz kuźni. Odkryte piwnice skrzydła zachodniego zostały zrekonstruowane.

Bibliografia (kliknij)

Jacek G. BRZUSTOWICZ, Klasztory cysterskie w Bierzwniku, Pełczycach i Reczu, Choszczno 1995.

Christian GAHLBECK, Marienwalde (Bierzwnik). Zisterzienser [w:] Heinz-Dieter HEIMANN, Klaus NEITMANN, Winfried SCHICH (red.), Brandenburgisches Klosterbuch. Handbuch der Klöster, Stifte und Kommenden bis zur Mitte des 16. Jahrhunderts, t. 2, Berlin 2007, s. 871–873.

Jarosław JARZEWICZ, Architektura kościoła pocysterskiego w Bierzwniku [w:] Jerzy STRZELCZYK (red.), Cystersi w kulturze średniowiecznej Europy, Poznań 1992, s. 213-239.

Jarosław JARZEWICZ, Gotycka Architektura Nowej Marchii. Budownictwo sakralne w okresie Askańczykow i Wittelsbachow, Poznań 2000.

Robert PIOTROWSKI, Kloster Marienwalde – Nemus s. Marie [w:] Ulrich KNEFELKAMP, Wolfgang F. REDDIG (red.), Zisterzienser westlich und östlich der Oder. Begleitband zur Ausstellung der Europa-Universität Viadrina Frankfurt (Oder), Frankfurt (Oder) 1998, s. 152-156

 

Edward RYMAR, Barbara STOLPIAK, Teresa ŚWIERCZ, Bierzwnik [w:] Monasticon Cisterciense Poloniae, t. 2, Andrzej Marek WYRWA, Jerzy STRZELCZYK, Krzysztof KACZMAREK (red.), Poznań 1999, s. 17-33.

 

Barbara STOLPIAK, Średniowieczny plac budowy opactwa cysterskiego w Bierzwniku. Rekonstrukcja na podstawie badań wykopaliskowych [w:] Andrzej Marek WYRWA, Józef DOBOSZ (red.) Cystersi w społeczeństwie Europy Środkowej, Poznań 2000, s. 478-489.

Barbara STOLPIAK, Warsztaty rzemieślnicze średniowiecznego placu budowy na przykładzie opactwa cysterskiego w Bierzwniku, woj. zachodniopomorskie [w:] „Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne 7”, Poznań 2005, s.95-104.

Blandine WITTKOPP, Marienwalde (Bierzwnik). Zisterzienser. Bau- und Kunstgeschichte [w:] Heinz-Dieter HEIMANN, Klaus NEITMANN, Winfried SCHICH (red.), Brandenburgisches Klosterbuch. Handbuch der Klöster, Stifte und Kommenden bis zur Mitte des 16. Jahrhunderts, t. 2. Berlin 2007, s. 871–873.

Położenie

Nad Drawą

Dla południowej części województwa zachodniopomorskiego, w której znajdują się gmina i miejscowość Bierzwnik,charakterystyczne są – dzięki położeniu na Równinie Drawskiej z Puszczą Drawską oraz Pojezierzem Drawskim i Dobiegnieckim – gęste lasy z dębami, bukami, grabami i sosnami, jak i liczne małe i duże jeziora. W samej gminie Bierzwnik jest ich 38.

Drawa dzieli równinę i tworzy malowniczy krajobraz z wąwozami wysokimi nawet do 30 metrów. W dorzeczu Drawy iPłociczny, w sercu Puszczy Drawskiej, w 1990 roku utworzono Drawieński Park Narodowy o powierzchni 114,41kilometrów kwadratowych. Jego celem jest ochrona wyjątkowej i różnorodnej przyrody regionu. W parku rośnie ponad 1000 gatunków roślin i zamieszkuje go ponad 200 gatunków ssaków. Poza tym można znaleźć tam jeziora, torfowiska, łąki oraz rozległe lasy.

Choć ten od niedawna objęty ochroną obszar składa się w przeważającej mierze z lasów, napotkać można również liczne ślady historii i działania człowieka. Pozostałości smolarni, miejsc produkcji szkła, kanałów czy składów drewna i drogowskazów, ale również osady i cmentarze pozwalają, by park ten postrzegać nie tylko jako obszar ochrony przyrody, ale i krajobraz kulturowy z bogatą historią.

Skarby terra transoderana

W okresie działalności cystersów w Bierzwniku region ten należał najpierw do Marchii Brandenburskiej, a następnieod 1402 roku jako część Nowej Marchii do Zakonu Krzyżackiego, by w połowie XV wieku ponownie trafić podpanowanie elektoratu Brandenburgii. Miasta, które zostały założone w wyniku niemieckiego osadnictwa na wschodziew XIII wieku, stały się świadkami burzliwych dziejów terra transoderana do 1945 roku. Liczne miejscowości ucierpiałyznacznie już podczas wojen husyckich w latach trzydziestych XV wieku, a potem w wyniku drugiej wojny światowej.

Warto zwiedzić Bierzwnik i okolice, a także odwiedzić leżące nieopodal miasta i miasteczka z historyczną zabudową. W położonym 10 kilometrów na południowy-wschód Dobiegniewie można podziwiać późnogotycki kościół. Do większych miejscowości leżących niedaleko Bierzwnika należą Drezdenko na południu z pozostałościami twierdzy z początków XVII wieku, późnobarokowym pałacem z parkiem oraz fortyfikacjami linii Noteci z czasów drugiej wojny światowej, a także Strzelce Krajeńskie z kościołem mariackim z XIII wieku i średniowiecznymi murami miejskimi wraz z czatowniami.

Jeśli przy wyjeździe z Bierzwnika obierzemy drogę w kierunku północnym na Stargard Szczeciński, dojedziemy doChoszczna, gdzie ślady średniowiecza odkryć możemy w pozostałościach murów miejskich oraz gotyckiego kościołamariackiego z XIV wieku.

Bibliografia i linki (kliknij)

Jarosław JARZEWICZ, Gotycka Architektura Nowej Marchii. Budownictwo sakralne w okresie Askańczyków i Wittelsbachow, Poznań 2000.

Edward RYMAR, Cystersi na terytorium Nowej Marchii przed i w trakcie jej tworzenia oraz ich stosunki z margrabiami brandenburskimi z dynastii askańskiej [w:] Jerzy STRZELCZYK (red.) Historia i kultura cystersów w dawnej Polsce i ich europejskie związki, Poznań 1987, s. 193 i następne.

http://www.bierzwnik.pl

http://www.choszczno.pl

http://www.dobiegniew.pl/

http://www.dpn.pl

http://www.strzelce.pl

Turystyka

Na tropie cystersów i jeńców wojennych

Dawne opactwo cysterskie jest główną atrakcją dla turystów odwiedzających Bierzwnik. Klasztor należy dziś doKościoła katolickiego i jest rzetelnie odrestaurowany. Zachodnia część kościoła i zachodnie skrzydło klasztoru są od2008 roku w odbudowie. Przeprowadzone na terenie kompleksu badania archeologiczne są bardzo dobrzeudokumentowane, a wyniki prac prezentowane na wielojęzycznych tablicach.

Bierzwnik jest członkiem Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Gmin Cysterskich i leży na Szlaku Cysterskim. Każdegoroku na przełomie lipca i sierpnia odbywa się tu festiwal „Trzy dni na cysterskim szlaku”, podczas którego mająmiejsce międzynarodowe tragi wyrobów klasztornych, koncerty, warsztaty i inne wydarzenia kulturalne.

Sąsiednie miejscowości również mają do zaoferowania wiele atrakcji turystycznych. W Dobiegniewie warty zobaczenia jest gotycki kościół, a w Strzelcach Krajeńskich bardzo dobrze zachowany zespół średniowiecznych fortyfikacji miejskich, które wraz z innymi zabytkami położone są na „Miejskim szlaku turystycznym”.

Do 1945 roku w Dobiegniewie znajdował się obóz jeniecki dla oficerów Polski, znany jako Oflag II C Woldenberg. Dziś budynki można zwiedzać, a znajdujące się tam muzeum pokazuje życie codzienne więźniów. Warto zobaczyć również działającą do dziś elektrownię wodną „Kamienna” z przełomu XIX i XX wieku.

Aktywny wypoczynek

Amatorom pieszych wędrówek, wycieczek rowerowych i sportów wodnych gmina Bierzwnik i jej okolice oferują licznemożliwości aktywnego wypoczynku na łonie natury. Położony w pobliżu Drawieński Park Narodowy dysponuje ponad100-kilometrową siecią ścieżek pieszych i do jazdy konnej. Zbiorniki wodne parku są atrakcją dla miłośnikówkajakarstwa. Oznakowany szlak wodny rozciąga się na długości 75 kilometrów i prowadzi przez malownicze zwężenia, jeziora i kanały aż do Drawy i Noteci.

Ze względu na to, że Bierzwnik jest niewielką miejscowością, dominuje tutaj agroturystyka. Nad licznymi jezioramiznajdują się pola kempingowe.

Hotele i restauracje można znaleźć natomiast w pobliskich miejscowościach. Zarówno w Dobiegniewie, Strzelcach, jak i w Choszcznie wybór jest duży i nie brak ofert o wysokim standardzie.

Linki (kliknij)

http://www.bierzwnik.pl

http://www.choszczno.pl

http://www.dobiegniew.pl

http://www.dpn.pl

http://www.strzelce.pl

Historia

Klasztor w Kołbaczu i jego filia w Bierzwniku

Już w 1280 roku cystersi z Kołbacza otrzymali zgodę na założenie filii na terenie Nowej Marchii. Potrzebne byłojednak kolejne 14 lat, by nowy konwent faktycznie mógł przeprowadzić się do Marienwalde (dziś Bierzwnik). Budowa filii była ze strony margrabiów przemyślanym posunięciem. Konwent macierzysty dostał w ten sposób rekompensatę za straty poniesione w związku z wojnami pomorskimi i jednocześnie nagrodzony za wsparcie udzielone w czasiekonfliktu. Z drugiej strony Askańczycy mogli umocnić swoją władzę nad nowym, słabym pod względem infrastrukturyterytorium dzięki stabilnej, wiernie im oddanej władzy kościelnej, tworząc ponadto w ten sposób silny ośrodekgospodarczy.

Klasztor w czasie fundacji otrzymał liczne dobra ziemskie, również od marchijskiej szlachty. To stworzyło podstawę pomyślnego rozwoju gospodarczego konwentu.

Poza tym mnisi okazali się konsekwentnymi w dążeniu do celu ludźmi interesu, którzy powiększali swoje dobra nieprzerwanie do drugiej połowy XIV wieku. Gospodarka konwentu koncentrowała się na rolnictwie, a w tym wypadku na uprawie zboża i hodowli bydła. Do tego dochodziła m.in. obróbka żelaza pochodzącego prawdopodobnie z rud darniowych w pobliżu klasztoru.

Wojna i ogień

Rozkwit klasztoru przypada na czasy panowania Askańczyków. Po wymarciu dynastii na początku XIV wieku dlaBierzwnika nadeszły niespokojne czasy. Opactwo zostało uwikłane w wojny pomiędzy Wittelsbachami, Pomorzem iKrólestwem Polskim. Również sytuacja gospodarcza była w tym okresie niekorzystna.

Tragiczny moment mnisi przeżyli w 1347 roku, kiedy w wyniku pożaru klasztor uległ całkowitemu zniszczeniu.Potrzeba było ponownego uprzywilejowania ze strony margrabiów, jak i wsparcia ze strony klasztoru macierzystego,aby cystersi mogli w 1352 roku ponownie rozpocząć swoją działalność w Bierzwniku. Jednakże wkrótce po tym, bo w1402 roku, Nowa Marchia przeszła we władanie Krzyżaków. Choć stosunki cystersów z nowymi władcami układały siępomyślnie, a mnisi pełnili nawet funkcje dyplomatyczne, zbrojne konflikty Krzyżaków z sąsiednim KsięstwemPomorskim i Królestwem Polskim negatywnie wpływały na sytuację klasztoru. Krytyczna sytuacja polityczna niepozwoliła opactwu ponownie stać się silną jednostką gospodarczą.

Sytuacja klasztoru ustabilizowała się dopiero w drugiej połowie XV wieku po przejęciu nowej Marchii przezHohenzollernów. Spokojny rozwój i dalsze istnienie nie były jednak konwentowi pisane. Przyjmuje się, że w roku 1539klasztor zsekularyzowano, a konwent rozwiązano w wyniku reformacji.

Potłuczone szkło

W 1546 roku klasztor zagospodarowano jako elektor­ski majątek ziemski. Na początku XVII wieku założono tutaj hutęszkła, ponieważ wszelkie surowce były dostępne na miejscu. Produkowano zarówno szkło użytkowe, jak i droższeszkło emaliowane.

Zabudowania doznały sporych zniszczeń w wyniku dwóch pożarów w roku 1690 i w roku 1814. Dalsze zniszczeniaprzyniosła druga wojna światowa. Po 1945 roku miejscowość otrzymała nową nazwę – Bierzwnik. Do latsześćdziesiątych ubiegłego wieku klasztor pozostawał w stanie ruiny. Badaniom archeologicznym i restauracjipoddawany jest od lat dziewięćdziesiątych.

Bibliografia (kliknij)

Jacek G. Brzustowicz, Klasztory cysterskie w Bierzwniku, Pełczycach i Reczu, Choszczno 1995.

Kontakt

Gemeinde Bierzwnik
Kopernika 2
73240 Bierzwnik

Telefon +48 957 680130
E-Mail bierzwnik@klosterland.pl
Internet www.bierzwnik.pl

Położenie

Teilen auf